Water mengen: wat is een wetenschappelijke bewering?

Video: wat is een wetenschappelijke bewering?

Drie minuten: Galileo Galilei onderzoekt de bewering “ijs drijft omdat het plat is”. Zet in de video de Nederlandse ondertitels aan.

De presentatie

De dia's uit de les. Blader met de pijlen rechtsonder of met de pijltjestoetsen; veel tekeningen bouwen zich stap voor stap op. De presentatie werkt zonder verbinding met externe servers.

Het kernidee: mengen en voorspellen

De les begint met één vraag: hoe warm wordt het water als ik warm en koud water samengiet? Elke groep schrijft een getal op voordat er gemeten wordt. Dat is de hypothese (die Vermutung), en ze moet zo geformuleerd zijn dat een meetwaarde haar kan weerleggen.

In drie rondes mengen de groepen verschillende hoeveelheden: 100 ml warm en 100 ml koud, dan 200 ml warm en 100 ml koud, dan (als reserve) 100 ml warm en 200 ml koud. Er wordt gemeten in geïsoleerde dubbele bekers; de meetwaarden komen in de tabel op het werkblad.

Aan het eind keert de les terug naar de openingsvraag. Heeft de hypothese standgehouden, of heeft een meetwaarde haar weerlegd? Een hypothese die niet weerlegd is, is daarmee niet bewezen, ze heeft alleen standgehouden (bewährt).

Zes stappen

1. Start: de mengvraag, elke groep schrijft haar getal op (dia 1 en 2).
2. Video: Galilei en de vraag hoe je een bewering controleert (dia 3).
3. Hypothese formuleren: tekstpuzzel en opdracht 1 op het werkblad, plus de vraag of de hypothese weerlegd kan worden (dia 4 en 5).
4. Plannen: materiaal kiezen, hoeveelheden en rollen vastleggen (dia 6 tot 8).
5. Experimenteren en meten: ronde 1 en 2 met de tabel; waarneming en meetwaarde apart opschrijven (dia 9).
6. Beoordelen en terugkeren: is de hypothese weerlegd? De groepen vergelijken hun resultaten, daarna de kernzin (dia 10 en 11). Dia 12 opent de volgende vraag.

Materiaal per groep

• warm water (kraanwater, onder 50 °C) en koud water
• maatbeker met streepjes, roerstaafje
• geïsoleerde dubbele bekers
• multimeter met thermokoppel of een thermometer
• stopwatch, handdoek

Het water hoeft niet verwarmd te worden; kraanwater onder 50 °C is genoeg en ongevaarlijk.

Wat de les laat zien over wetenschap

• Weerlegbaar, niet bevestigd: een bewering is wetenschappelijk als een proef haar zou kunnen weerleggen (widerlegen). Definitief bevestigen kan nooit, want je kunt niet alle gevallen controleren.
• Standgehouden (bewährt): wordt een bewering niet weerlegd, dan zeggen we: ze heeft standgehouden.
• Protocol (das Protokoll): wat gemeten is, staat in de tabel. Anderen moeten de proef kunnen herhalen.
• Waarneming en interpretatie apart (die Beobachtung, die Deutung): “Ik zie …” staat apart, de verklaring komt daarna.

Opmerkingen voor leraren

• Het werkblad is een PDF met verschuifbare stickers (tekstpuzzel). In Goodnotes sleep je de stickers makkelijk; de PDF werkt ook in elke andere PDF-app en uitgeprint. Goodnotes is optioneel.
• De les is gepland als dubbel lesuur met reserve: de hoofdweg eindigt na ronde 2, ronde 3 en verdere vragen zijn reserve.
• Er wordt geen script bij de dia's gepubliceerd; de dia's dragen alleen wat de leerlingen moeten zien, de rest wordt gesproken.
• Op dia 12 staat een QR-code die naar deze pagina leidt.

Het werkblad

Drie pagina's: tekstpuzzel en hypothese, materiaal en meettabel, beoordeling. Hier zie je de pagina's; open de PDF om te werken.

📄 Werkblad (PDF) 📓 Goodnotes-bestand

Hetzelfde werkblad als Goodnotes-bestand (met verschuifbare stickers); open of importeer het in Goodnotes.